Nazwy geograficzne – miasta

Kto wie, co to za miasto Naples? Kto odwiedził Munich? Nazwy miast i państw w języku obcym mogą sprawiać problemy. Nie wszystkie miasta mają swoje odpowiedniki w języku angielskim, ale te najważniejsze mają. Zapraszam do krótkiego przewodnika po nazwach najważniejszych obszarów miejskich.

Zacznijmy od Polski; o ile w języku niemieckim Gdańsk to Danzig, Wrocław to Breslau, Częstochowa to Tschenstochau itd., o tyle w języku angielskim tylko dwie miejscowości w Polsce mogą pochwalić się angielskimi nazwami. Tymi miejscowościami są dwa największe miasta, a więc Warszawa, czyli Warsaw, oraz Kraków, czyli Cracow. Pozostałe zachowują polskie nazwy (oczywiście za granicą często pomijają polskie znaki: Łódź to Lodz, a Poznań to Poznan).

Drugie największe ludnościowo miasto w Europie, Moskwa, to nie the Moskva, jak śpiewał zespół The Scorpions, ale Moscow. O ile użycie rosyjskiej nazwy w piosence można im wybaczyć, o tyle użycie przedimka the jest wręcz niewybaczalnym błędem! Tylko jedno miasto ma przed sobą taki przedimek: The Hague, czyli Haga. Wynika to z tego, że w niderlandzkim jego nazwa brzmi Den Haag. Pozostałe miasta tego przedimka nie mają. Będąc jeszcze na wschodzie Europy, możemy odwiedzić największe powierzchniowo państwo Europy (wyłączając Rosję), a więc Ukrainę. Tutaj warto zobaczyć stolicę, czyli Kiev (rzadziej Kyiv). Na wschód od stolicy możemy zobaczyć Kharkiv, czyli Charków. Kierując się w stronę Polski, można wstąpić do Lviv, czyli do Lwowa.

Na północ od Polski możemy zwiedzić miasta: Vilnius (Wilno), Riga (Ryga) oraz Tallinn (Tallin). Warto zobaczyć Skandynawię i miasta takie jak Stockholm (Sztokholm) czy Copenhagen (Kopenhaga). Jeśli północ okaże się zbyt zimna, można zadowolić się zabytkami miast Europy Środkowej i Zachodniej, takich jak: Brussels (Bruksela), Prague (Praga), Vienna (Wiedeń), Cologne (Kolonia), Munich (Monachium).

Jadąc na wakacje do krajów śródziemnomorskich, warto zapoznać się z nazwami jak Cairo (Kair), Istanbul (Stambuł), Jerusalem (Jerozolima), Thessaloniki (Saloniki), Athens (Ateny), Naples (Neapol), Rome (Rzym), Milan (Mediolan), Venice (Wenecja), Seville (Sewilla), Paris (Paryż), Marseille (Marsylia) oraz Nice (Nicea). Warto pamiętać, że ostatni wyraz czytamy inaczej niż słowo „miły”; Nice (miasto) wymawiamy: ni:s, nice (przymiotnik) wymawiamy: naɪs. Gdyby Morze Śródziemne nam nie wystarczyło, możemy wybrać się nad ocean do Portugalii, której stolica to Lisbon (Lizbona).

Jeśli chcielibyśmy zobaczyć Azję, to być może zahaczymy o takie ośrodki jak Singapore (Singapur) czy Tehran (Teheran). Możemy też zobaczyć dwa najludniejsze kraje świata – Chiny ze stolicą w Pekinie, czyli Beijing (dawniej Peking) lub Indie z takimi miastami jak Kalkuta – Kolkata (dawniej Calcutta) czy Bombaj – Mumbai (dawniej Bombay). W przypadku kraju słynącego z Bollywood ważne, by nie używać dawnych nazw – zostały one zmienione w celu odcięcia się od czasów kolonialnych.

W Ameryce Północnej najważniejszym miastem jest Nowy Jork, czyli New York City. Wato pamiętać o tym, że powinniśmy w nazwie miasta dodawać City, by było wiadomo, że chodzi o miasto, a nie o stan Nowy Jork. Podobnie jest w przypadku miasta Meksyk, czyli Mexico CityCity dodajemy tu po to, by było oczywistym, że mówimy o mieście, a nie o kraju.

Wiele najważniejszych miast ma tylko lekko spolszczone nazwy, np.: Zagrzeb (z angielskiego: Zagreb), Belgrad (Belgrade), Madryt (Madrid), Walencja (Valencia), Florencja (Florence), Tuluza (Toulouse), Bukareszt (Bucharest), Szanghaj (Shanghai), Tokio (Tokyo), Waszyngton (Washington), Filadelfia (Philadelphia).

Jeszcze więcej znanych miast świata zapisuje się tak samo po angielsku i po polsku, są to m.in.: Berlin, Amsterdam, Rotterdam, Barcelona, Oslo, Helsinki, Birmingham, Manchester, Liverpool, Dublin, Reykjavik, Chicago, Los Angeles, Ottawa, Toronto, Canberra, Delhi, Hong Kong, Rio de Janeiro, Buenos Aires, Santiago.

Opublikowano Artykuły | Skomentuj

Słowotwórstwo – litera „D”

  1. According to the Brønsted-Lowry Model an acid is a proton ___________ (donate).
  2. ___________ (doubt), he is the best physicist of our times.
  3. These films were ___________ (down) illegally.
  4. Her comportment was a huge ___________ (disappoint) for me.
  5. Haven’t you heard the ___________ (door)? Open the door, it’s probably Mrs Smith!
  6. After taking this medication some ___________ (desire) side effects might occur.
  7. The ___________ (depart) gate is right behind the corner.
  8. July the 4th is the USA’s ___________ (depend) Day.
  9. He’s ___________ (deceive), he lies in order to achieve his goals.
  10. An owl is an animal which doesn’t lead an active ___________ (day) life – it hunts only by night.

Odpowiedzi do ćwiczenia „Saxon Genitive”:

  1. parent’s house/home,  2. Charles’ bat/stick,  3. the Patersons’ film/movie,  4. (the) women’s room,  5. the back of the car,  6. a friend of ours (lub our friend),  7. geese’s nest (lub goose’s nest, jeśli w liczbie pojedynczej)

a) boy’s tissue,  b) James’ lamps,  c) the hood of the jacket (ewentualnie jacket’s hood),  d) parents’ duty,  e) the toes of the feet,  f) cat’s toys,  g) the memory of the telephone (lub telephone’s memory)

Opublikowano Ćwiczenia | Skomentuj

Jak „hoover” stał się odkurzaczem?

Zdarza Ci się mówić pampersy na pieluchy, adidasy na buty sportowe, jeepy na samochody terenowe czy melexy na elektryczne wózki (np. na polu golfowym czy na cmentarzu)? Nie tylko w Polsce mamy w zwyczaju pospolicenie nazw własnych! W poniższym artykule zaprezentuję 5 najczęściej używanych wyrazów, które są powszechnie używane w krajach anglojęzycznych jako nazwy pospolite, mimo że pochodzą od nazw własnych firm lub produktów.

  1. Kleenex – czyli chusteczka higieniczna. Słowo Kleenex używane jest tylko w Stanach Zjednoczonych i wywodzi się od flagowego produktu firmy Kimberly-Clark Worldwide, która była pionierem w produkcji jednorazowych chusteczek higienicznych. Synonimem do słowa kleenex jest powszechnie używane w Wielkiej Brytanii tissue.
  2. Hoover – czyli odkurzacz. Hoover to nazwa amerykańskiej firmy produkującej odkurzacze już od 1908 roku, czyli jeszcze w roku jego wynalezienia. Mimo że firma wywodzi się z USA, osiągnęła spory sukces na rynkach brytyjskim i irlandzkim. Właśnie dlatego słowo hoover jest powszechnie używane w USA, w Wielkiej Brytanii i w innych krajach anglojęzycznych jako synonim do vacuum cleaner.
  3. Velcro – czyli rzep. Chodzi tu oczywiście o rzep jako popularne zapięcie stosowane w butach. Nazwa wywodzi się od nazwy brytyjskiej firmy zajmującej się produkcją mechanicznych zamków do butów. Firma Velcro była pierwszą firmą produkującą rzepy do butów – jej twórca wpadł na pomysł stworzenia rzepów w butach podczas spaceru w lesie, podczas którego rzepy (owoce łopianu) przyczepiały się do jego spodni. Słowo velcro popularne jest zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i w innych krajach anglojęzycznych. Synonimem do velcro może być hook and loop fastener, jednak praktycznie się go nie używa.
  4. Xerox – czyli kserowanie lub kserować. Wyraz zawdzięcza swoje istnienie firmie Xerox, która wymyśliła kserokopiarkę w 1938 roku. Firma próbowała walczyć z pospoliceniem nazwy poprzez wskazywanie słowa photocopy jako nazwę pospolitą jej produktu. Kampania ta jednak okazała się nieskuteczna.
  5. Band-aid – czyli plaster. Band-aid to oryginalnie produkt amerykańskiego potentata rynku farmaceutycznego i kosmetycznego Johnson&Johnson. Plaster został wynaleziony w 1920 roku przez jednego z pracowników koncernu. Band-aid jest popularnym określeniem na plaster tylko w Stanach Zjednoczonych. W Wielkiej Brytanii częściej używa się adhesive bandage.

Innymi przykładami nazw własnych, które uległy spospoliceniu są m.in.: Walkman (przenośny odtwarzacz kaset magnetofonowych), Vaseline (wazelina), Scotch Tape (taśma klejąca), Powerpoint (pokaz slajdów), Google (wyszukiwać w Internecie). Pełną listę można zobaczyć tutaj.

Opublikowano Artykuły | Skomentuj

Saxon Genitive

Przetłumacz na angielski:

  1. dom rodzica
  2. kij Charlesa
  3. film Patersonów
  4. pokój kobiet
  5. tył samochodu
  6. nasz przyjaciel
  7. gniazdo gęsi

Zamień na Saxon Genitive (np. Peter’s car) tam, gdzie to potrzebne:

a) the tissue of the boy

b) the lamps of James

c) the hood of the jacket

d) the duty of the parents

e) the toes of the feet

f) the toys of the cat

g) the memory of the telephone

 

Odpowiedzi do zadania „Słowotwórstwo – litera „C””:

  1. carefulness
  2. conscientious
  3. call-up
  4. cheeky
  5. chargeable
  6. challenging
  7. chairman/chairperson
  8. centrifugal
  9. discouraged
  10. curiosity
Opublikowano Ćwiczenia | Skomentuj

Czy „an hotel” jest poprawne?

Fifty miles an hour. Chyba każdy wie, że przed wyrazem hour stawiamy an, a nie a. Ale jaki przedimek postawimy przed university, jaki przed heir, a jaki przed historic place? Tego dowiecie się w tym artykule!

Ogólna zasada stawiania a i an mówi o tym, że możemy je stawiać przed policzalnymi rzeczownikami w liczbie pojedynczej lub przed przymiotnikami, po których występuje policzalny rzeczownik w liczbie pojedynczej.

Ale jak odróżnić, kiedy stawiać a, a kiedy an? Bardzo prosto: a przed spółgłoskami, an przed samogłoskami. Na pozór bardzo podstawowa kwestia staje się trudna, gdy przychodzi zmierzyć się z najtrudniejszymi przykładami. Dzieje się tak, ponieważ a występuje przed spółgłoskami w wymowie, a an przed samogłoskami w wymowie!

Najlepiej obrazuje to przykład angielskiego odpowiednika polskiego słowa poseł. A Member of Parliament to pełna nazwa i nie ma tu żadnych wątpliwości, że przed słowem Member należy użyć a (czytamy od litery „m”). Natomiast gdy posłużymy się skróconą nazwą MP, to musimy przed nią wstawić an! Dzieje się tak, ponieważ czytanie zaczynamy od litery „e” (em-pi).

Oprócz skróconych nazw zaczynających się od liter takich jak m (czyt. em), f (czyt. ef), l (czyt. el), n (czyt. en) czy s (czyt. es), problematyczne mogą być też słowa zaczynające się na literę h. Przed hour czy heir (=spadkobierca) musimy postawić an, ponieważ w obu przypadkach „h” na początku jest nieme (czytamy odpowiednio „aʊə” i „eə”). Innymi często spotykanymi słowami, na które trzeba uważać są m.in.: honorable (=czcigodny), honest (=uczciwy), heiress (=spadkobierczyni), heirloom (=pamiątka rodowa).

Znamy już przykłady wyrazów, które, mimo tego że zaczynają się od spółgłoski, są poprzedzane przez an. Przyszedł czas na odwrotne przykłady – wyrazy rozpoczynające się od samogłoski, ale występujące z a, nie z an. Chodzi tu o wyrazy zaczynające się na u-­, y­- oraz eu-. W niektórych wyrazach rozpoczynających się od „u”, czytamy to „u” jako „ju” (np. union, university), w zdecydowanej większości wyrazów zaczynających się od „y”, „y” czytamy jako „j” (np. year, yard) i we wszystkich wyrazach zaczynających się od „eu” czytamy to „eu” jako „ju” (np. European, euphemism). Wszystkie te wyrazy powinniśmy poprzedzić a: a university, a year, a European itd.

Istnieje jeszcze jeden ciekawy element kwestii a/an. Są trzy wyrazy rozpoczynające się na „h”, przed którymi możemy postawić an, mimo że „h” nie jest nieme! Chodzi tu o: an historic place, an horrible experience oraz an hotel. W tym wypadku przed wyrazami historic, horrible i hotel możemy wstawić dowolnie, an, lub a. Wynika to z faktu, że na przełomie XVIII i XIX wieku te wyrazy wymawiano z niemym „h”. Mimo że teraz „h” w tym wyrazach nie jest nieme, to i tak wciąż możemy dodawać przed nimi an.

Opublikowano Artykuły | Skomentuj

Słowotwórstwo – litera „C”

  1. Without enough ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (care) the danger can occur.
  2. He is very ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (conscience), he always cares about details.
  3. Recently, there has been a ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (call). They tested people who wanted to enter the army.
  4. I hate his ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (cheek) grin – it really annoys me.
  5. Running a cassino is ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (charge) – it means that you have to pay taxes for it.
  6. This battle was extremely ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (challenge) for Djoković.
  7. The ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (chair) was hilarious and his guests were laughing all the time.
  8. People migrate from city centres to suburbs due to many ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (centre) factors.
  9. His story ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (courage) us from going to New Zealand.
  10. Bettie’s ­­­­­­­­­­­­­­­_________________ (curious) was never satisfied. She was the nosiest woman all over the world!

 

Odpowiedzi do zadania „Some, any, no”:

  1. no
  2. some
  3. any
  4. any
  5. any
  6. some
  7. no
  8. some
  9. some
  10. no
Opublikowano Ćwiczenia | 2 komentarze

Koniec kropka

Dlaczego na jedną polską kropkę istnieją aż 4 angielskie określenia? Język polski może się wydawać dość ubogi i faktycznie taki jest, nasz rodzimy język może pochwalić się jedynie 150 000 wyrazami, podczas gdy kraj Jamesa Bonda aż 250 000. Do tego dochodzą krótkie słowa lub wyrażenia, na które brakuje określeń po polsku lub są one bardzo rozbudowane, np. jet lag, czyli zmęczenie spowodowane zmianą strefy czasowej po locie samolotem. Takich przypadków można znaleźć dużo więcej.

Zaskakująco sporo osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że kropkę na końcu zdania określamy inaczej niż kropkę w adresach internetowych. Tak więc, gdy chcemy podkreślić, że już skończyliśmy coś czytać lub gdy chcemy, by nasz rozmówca umilkł, to możemy to wyrazić w mało elegancki sposób, mówiąc full stop. Raczej nikt się nie obrazi, ale jest to nienajlepsza droga do zakończenia czyjejś wypowiedzi. Amerykanie mają swoją wersję kropki na końcu zdania – używają oni słowa period, co w brytyjskim używane jest głównie jako w znaczeniu „okres” (zarówno jeśli chodzi o czas, jak i o menstruację). Period i full stop można traktować jako synonimy.

Z kolei w adresach internetowych kropkę określamy mianem dot. Era tzw. dotcomów, czyli firm działających tylko w wirtualnym świecie, sprawiła, że prawie każdy spotkał się ze słowem oddzielającym „www” od nazwy domeny. Dot spotkamy we wszelkich adresach internetowych, nazwach maili, a nawet potocznie w nazwie wielokropka (wtedy dot dot dot). Sporo osób myli konteksty, w których używamy tych wyrazów. Do nich dochodzi jeszcze jeden – point, który oznacza kropkę lub punkt. Point jako kropkę używamy w liczbach, które są ułamkiem dziesiętnym, np. 1.3 (w angielskim nie stawiamy przecinka a kropkę) powiemy one point three.

Tak więc dla przypomnienia:

  • The dinner is ready. – full stop (British Eng) lub period (American Eng)
  • www.polack.pl – dot
  • 10.5 – point
Opublikowano Artykuły | Skomentuj

Some, any, no

Uzupełnij luki poprzez wstawienie „some”, „any” lub „no”:

  1. I have …………. money for it, so you must buy it.
  2. Could you lend me …………. money?
  3. Is there …………. milk left?
  4. She never offers me …………. help.
  5. He knew it without …………. tips.
  6. Would you like …………. food?
  7. Give him …………. money, he will not give you it back for sure.
  8. Do you have any books? – I have …………. left on the shelf.
  9. I need …………. sleep, I can’t go on like this.
  10. There is …………. free room, so we will sleep outside.

 

Odpowiedzi do zadania „Słowotwórstwo – litera „B””:

  1. Bacteria
  2. Bodyguard
  3. bit
  4. misbehaving
  5. unbearable
  6. Baseball
  7. overburdened
  8. Backhand
  9. babyboom
  10. brickyard
Opublikowano Ćwiczenia | Skomentuj

Pierwiastek angielski

Na moim portalu będę gorąco zachęcał do poznawania jak największego zasobu słówek. W tym artykule chciałbym przybliżyć angielskie nazwy pierwiastków – zarówno te najprostsze, jak i te, które mogą sprawiać problemy. Zapraszam do lektury!

Zdecydowana większość pierwiastków to pierwiastki brzmiące tak jak po polsku, z tym że na końcu mają dodaną końcówkę –ium. Tak więc hel to helium, wanad to vanadium, polon to polonium itd. W grupie helowców (ostatnia kolumna w tablicy Mendelejewa) nazwy gazów szlachetnych (poza helem) nie mają końcówki –ium i brzmią odpowiednio neon, argon, krypton, xenon, radon, czyli praktycznie tak samo jak po polsku.

W grupie fluorowców (przedostatnia kolumna tablicy), czyli niemetali silnie reaktywnych, można zauważyć pewną prawidłowość w nazwach, tzn. wszystkie z nich mają końcówkę –ine, w związku z czym fluor to fluorine, chlor to chlorine, brom to bromine, jod to iodine, a astat to astatine.

Są też nazwy, które brzmią bardzo podobnie do polskich, ale mają końcówkę inną niż –ium. Takimi przykładami mogą być mangan, który po angielsku brzmi manganese, cynk czyli zinc, fosfor czyli phosphorus, arsen czyli arsenic, bor czyli boron czy nikiel czyli nickel.

Sporo nazw angielskich jest bliższych łacińskim oryginałom niż nazwy polskie. Wśród takich można wymienić między innymi oxygen (tlen), hydrogen (wodór), sulphur lub sulfur (siarka), carbon (węgiel), copper (miedź), calcium (wapń) czy tak pożądany przez niektóre panie silicon, czyli po prostu krzem.

Jest też jeden unikalny pierwiastek, którego to polska nazwa jest bliższa łacińskiej nazwie. Tym pierwiastkiem jest tungsten, czyli wolfram. Oczywiście używa się obu tych nazw (zarówno tungsten, jak i wolfram), ale w języku Szekspira bardziej rozpowszechniona jest ta pierwsza.

Kilka z nazw pierwiastków zarówno po polsku, jak i po angielsku ma niewiele wspólnego z nazwami łacińskimi, oto one:

  • złoto (Au), czyli gold
  • srebro (Ag), czyli silver
  • rtęć (Hg), czyli mercury (potocznie używa się też określenia quick silver)
  • ołów (Pb), czyli lead
  • żelazo (Fe), czyli iron
  • cyna (Sn), czyli tin
  • antymon (Sb), czyli antimony
  • sód (Na), czyli sodium

 

Warto też wspomnieć o nowych pierwiastkach, zaakceptowanych przez IUPAC w 2014 roku: flerovium czyli flerow i livermorium czyli liwermor oraz tych z 2016 roku: nihonium, moscovium, tennesine (fluorowiec) oraz oganesson (gaz szlachetny). Pierwiastki z 2016 r. nie mają jeszcze nazw polskich. Wszystkie nowe pierwiastki wpisują się w dotychczasowe trendy nazewnictwa.

Opublikowano Artykuły | Skomentuj

Zbrodnia doskonała

Oj długo planowana była ta zbrodnia,

To nie miała być zwykła kradzież jak co dnia.

Ogromne łupy, toż to magazyn uranu,

Złoto podobno leciało tam z kranu!

Wykradliśmy wszystko, nic nie zostało.

Miało być bogactwo, inaczej się stało.

Nie uran, nie złoto, nie antymateria,

Ale nawozu samego cała rafineria…

Opublikowano Wiersze | Skomentuj